آثار ماندگار کمال الملک

آثار کمال الملک از سال 1290 (ﻫ.ش) تا زمانی که چشمش آسیب دید : 1 -  مرد برهنه 2 – دورنمای دماوند 3 -  دورنمای دیگری از دماوند 4 – آخوند رمال 5 -  تصویر نیم تنه ناصرالدین شاه 6 -  تصویرمشهدی ناصر 7 -  زن پای چراغ 8 -  خانه سنگی 9 – خانه دهاتی 10 -  دورنمای دیگری از باغ مهران 11 -  کپیه از تابلوی مزین الدوله (تابلو میوه) 12 – سن ماتیو 13 -  کپیه تیسین 14 – رمال بغدادی 15 – تصویر عضدالملک 16 -  دورنمای مغانک 17 – پیر مرد (ناتمام) 18 – مصری 19 -  تصویر دیگر مصری 20 – فانتن لاتور 21 -  کبک بی جان 22 -  تصویر نیم تنه اتابک 23 – صورت جوانی کمال الملک 24 – رمال 25 -  تصویر کمال الملک در حال تبسم 26 -  زرگر 27 -  صورت کمال الملک با کلاه 28 -  بن زور 29 -  پرتیه 30 -  صورت دیگری از کمال الملک با شنل 31 -  تصویر زن (مداد) 32 -  زری یراقی های جهود 33 -  صورت دیگری از جوانی کمال الملک 34 -  زنجیری 35 -  تصویر زن (که با همکاری گوردجانی کشیده شده) 36 – تصویر مرحوم ذکاء الملک 37 -  تصویر رامبراند 38 -  تصویر دیگری از کمال الملک 39 -  دورنمای چراغ برها 40 -  بازار مرغ فروش ها 41 -  صورت سردار اسعد 42 -  قالیچه صورت رامبراند 43 -  قالیچه صورت کمال الملک 44 -  قالیچه دورنمای منظره ای از شمیران 45 -  تصویر مرحوم حاج نصرالله تقوی 46 – قالیچه دورنمای یاخچی آباد 47 -  کپیه رافائل 48 -  کپیه تابلوی دیگری از تیسین 49 -  کپیه ونوس 50 -  تصویر مظفرالدین شاه 51 -  تصویر احمد شاه 52 – تصویر کمال الملک (آبرنگ) 53 -  تصویر مولانا (آبرنگ) 54 – عرب خوابیده (آبرنگ) 55 -  حوض صاحبقرانیه 56 -  تکیه دولت 57 – دورنمای پس قلعه 58 – دورنمای زانوس 59 -  تالار آیینه 60 – دورنمای لار 61 -  صورت ناصرالملک 62 – تصویر پسر ناصرالملک 63 – تصویر مشیرالدوله 64 -  تصویر وثوق الدوله 65 – تصویر ضیع الدوله 66 – پرنده الوان (آبرنگ) 67 – دورنمای شهر از پشت بام صاحبقرانیه 68 -  دورنمای کوه شمیران از پشت بام مدرسه (ناتمام) 69 -  قالیچه منظره خیابان شمیران 70 – زن 71 -  کپیه باسمه فرنگی (به دستور احمد شاه) 72 -  کپیه باسمه ای دیگر (به دستور احمدشاه) 73 – نوازنده ها 74 – تصویر ایستاده یکی از پیش خدمت های دربار 75 -  نیم تنه یکی از درباریان (آبرنگ) 76 – بازار کربلا 77 -  منظره آبشار دوقلو 78 – منظره حوض و فواره قصر گلستان  79-تصویر میرزاعلی اصغر خان اتابک (نیم تنه) 80 – تصویر میرزا علی اصغرخان (تمام قد) 81 – تصویر آقا علی معین الحضور (آبرنگ) .

محمد غفاری ، ملقب به کمال الملک ، نقاش شهیر ایرانی در سال 1224 در کاشان به دنیا آمد و تعدادی از اعضای خانواده اش اهل هنر و نقاشی بودند در چند ماهگی او را به « کلده » دهی بسیار سرسبز و خوش آب و هوا در نزدیکی کاشان بردند . طبع حساس و دل نازک محمد در روستای سرسبز که شکوه کوهستانش چشم را خیره می کرد پرورش می یافت و قلب او مالامال از عشقی سرشار به طبیعت می شد . از تنور تکه ذغالی برمی داشت و روی دیوارها ، ورقهای حساب و کتاب پدر ، زین اسب ها و گاهی دور از چشم پدر و مادرش بر روی دیوار سفید شده با گچ اتاق نقاشی می کرد . نقشهای مختلفی می زد و بیشتر درخت صنوبر را می کشید که روی تپه کنار نهر روییده بود . محمد با آن سن کم از ده بیرون می رفت . کنار آن صنوبر می نشست و ساعتها به آن خیره می شد ، به رنگها و برگهای مختلفی که پیدا می کرد ، به پیوسته ضخیم و قهوه ای آن و به تصویر مواج درخت که بر سطح زلال نهر می افتاد ، بعد سر می چرخاند و کوه را که می دید دلش از هیبتش می لرزید ، به هیجان می آمد و چنان محو شکوه آن می شد که صدای مادرش را نمی شنید . محمد . . . محمد جان . . . کجایی ؟ چرا جواب نمی دهی؟ مادر می دانست که پسرش مثل همیشه کنار درخت صنوبر محو تماشای طبیعت است . « خدای نکرده اگر اتفاق بیفتد . . . آن وقت من چه بکنم ؟ » و محمد هر بار به جای اینکه پاسخی به مادر بدهد ، از کشف تازه ای که کرده بود سخنی گفت و خشم مادر به مباهاتی شیرین مبدل می شد یکبار عقاب بزرگی را کشف کرده بود که بر فراز کوه پرواز می کرد ، اوج می گرفت و یکبار به شتاب و بی آنکه بال بزرند بسوی زمین تن رها می کرد و فرود می آمد . محمد اگر در خانوداه ای معمولی به دنیا آمده بود ، بی شک بخاطر نقاشی در دفتر حساب و کتاب پدرش تنبیه می شد . اما پدر دست نوازش بر سر او کشیده و با دادن یک دسته کاغذ و مداد خوب او را تشویق می کرد . در خانواده او هنر و بخصوص نقاشی از اهمیت ممتازی برخوردار بود .

تابلوهای او آنقدر جذاب بودند که بیننده ای را به تحسین وا می داشت . پدر محمد هم در کشیدن منظره و نقاشی و چاپ سنگی استاد بود و به همین علت استعداد محمد را به سرعت تشخیص داد و او را برای جدی گرفتن نقاشی، تشویق و راهنمایی کرد .

پدرش نقاشی های او را باد دقت بررسی می کرد و هر جا لازم بود،نکته ای را به او می آموخت و راهنماییش می کرد .

آموزشهای پدر متناسب با رشد محمد تنظیم می شد . پدر وقتی مطمئن شد که نقاشی جزئی از وجود پسرش شده و تا پایان عمر نمی تواند دل از آن بکند ، نکاتی را به او گوشزد می کرد که تا پایان عمر آویزه گوش محمد شد :

« محمد جان اگر می خواهی نقاش خوبی شوی ، باید مداوم کار کنی و تا می توانی طرح بزنی و نقاشی بکشی » عمویش صنیع الملک از نقاشان بنام عصر خود بود .

کمال الملک در نوجوانی به تهران رفت و در سالهای اقامتش در تهران به سفارش ناصرالدین شاه چندین تابلو کشید.  او چند سالی را در اروپا گذراند و نزد تعدادی از نقاشان اروپایی تحصیل کرد و در موزه های مختلف اروپا مطالعه آثار نقاشان بزرگ اروپا پرداخت .

کمال الملک در بازگشت به ایران مدرسه « صنایع مستظرفه » را تاسیس کرد و مدیریت آن ره عهده دار شد .

او در سال 1307 به حسین آباد نیشابور رفت و دوازده سال آخر عمر خود را در این روستا در انزوا گذراند و در سال 1319 خورشیدی ، در سن 95 سالگی درگذشت .

مقبره کمال الملک در کنار آرامگاه شیخ فرید الدین نیشابوری قرار دارد . از او آثار مشهوری مانند تالار آینه کاخ گلستان به جای مانده است .

محمد غفاری ( کمال الملک ) از هنرمندان بنام عصر قاجار است که ظهور او در عرصه نگارگری با ابداعات و نوآوری های او در سبک و روش ، فصل تازه ای را در بخش هنرهای تجسمی ایران گشود . وی با کشیدن تابلو تالار آیینه از سوی ناصرالدین شاه به کمال الملک ملقب شد .

آرامگاه کمال الملک در جوار آرامگاه عطار نیشابوری و در میان باغی در حومه شهر نیشابور واقع است و در سمت غرب آرامگاه خیام و به فاصله دو کیلومتری از آن واقع است . طراح این بنای یاد بود هوشنگ سیحون است .

این بنا در نقشه از دو مدول ( پیمون ) مربعی شکل تشکیل شده است و مستطیلی با تناسب 1 بر 2 را می سازند. اضلاع مربع در نما با یک قوس نیم دایره خود نمایی می کنند ; حجم بنا از قوس هایی متقاطع که بر روی اقطار مربع زده شده اند پدید آمده که این قوس های متقاطع ، « تاق های چهار بخش » را که در معماری سنتی ایران بسیار دیده شده اند را تداعی می کنند و احتمالاً منبع الهام طراح نیز بوده است . طراح با بهره گیری خلاقانه از قوس و با پیچشی که در ایده کلی آن ایجاد کرده ، به نتیجه ای ظاهراً متفاوت با هندسه ای پیچیده دست یافته است . این طرح مبنکرانه به مدد سازه پوسته ای بتنی اجرا شده است .

در بنای یاد بود کمال الملک دو نوع قوس به شرح زیر دیده می شود .

شش قوس نیم دایره نما که نسبت دهانه به ارتفاع آنها 1 به 2/1 است ، چهار قوس متقاطع که بر روی اقطار دیده می شوند . . . لازم به ذکر است که در پایین قوس های اصلی نما از روبرو قوس کوتاهتر نیز وجود دارند که در واقع تلاقی قوس های متقاطع هستند . شاید بتوان گفت حجم کلی بنا از پوسته ای سه بعدی در فضا حاصل آمده است که در یک حرکت نرم دو نوع قوس یاد شده را به هم پیوند می دهند .

این قوس ها و پوشش آنها در بالا ، اشکال هندسی مخروطی شکلی را بوجود آورده اند که ابتکاری هندسی بوده ، اوج خلاقیت معماری را در بهره گیری از عناصر معماری سنتی ایران در ترکیبی جدید و موزون نشان می دهد . در این بنا نیز همانند آرامگاه خیام هندسی نقشی شایان توجه دارد و پیوند عمیق این بنا را با نظام معماری ایرانی برقرار کرده است .

تزیینات استفاده شده برای آرامگاه کمال الملک کاشی معرق است که نقوش آنها بسیار هنرمندانه بر روی سطوح منحنی نما بکار گرفته شده اند و به سمت خط تقارن قوس ها این نقوش کوچک و کوچکتر می شوند . به گفته طراح، کاشی معرق، معماری کاشان یعنی محل زادگاه کمال الملک را یاد آور می شود .

فرم کلی بنا و تزیینات و همچنین رنگ کاشی ها ، هارمونی بس عجیب با بنای مجاور یعنی آرامگاه عطار دارد ، بطوریکه شاید باز دید کننده در بدو ورود به باغ و در نگاه اول آن دو  جزء از یک بنا درک کند !

سنگ مزار کمال الملک همچون سایر سنگ های مزاری که سیحون در آرامگاه ظهیرالدوله تهران طراحی کرده است، یکپارچه از سنگ گرانیت و با بافت خشن بوده ، در قسمت بالای سنگ که مرتفع و زاویه دار تراشیده شده است ، نقش برجسته ای از کمال الملک توسط شاگرد ایشان مرحوم استاد ابوالحسن صدیقی حجاری گردیده است .